Tín chỉ carbon xe điện theo Gold Standard và Verra: bán được ra nước ngoài, chưa vào sàn trong nước

Xe điện thường được kể như chuyện giảm phát thải. Bước tiếp theo, một số doanh nghiệp muốn biến phần giảm đó thành tín chỉ carbon — thứ có thể bán. Hai bài VnExpress cách nhau hơn nửa năm cho thấy: dự án thì đã được công bố, sàn trong nước thì chưa nhận loại tín chỉ quốc tế mà các dự án xe điện đang bám vào.

Ngày 26/1/2026, Vingroup công bố lấy ý kiến hai dự án. Tín chỉ xe máy điện VinFast đăng ký theo tiêu chuẩn GS4GG của Gold Standard; tín chỉ trạm sạc V-Green theo VCS của Verra. Đây là bước tham vấn bắt buộc trong quy trình đăng ký, không phải đã phát hành và đã bán xong. Dự án xe máy điện dự kiến kéo dài 5 năm, có thể gia hạn hai lần, thu thập dữ liệu xe bán ra, quãng đường và lượng giảm phát thải tương ứng.

Với trạm sạc, doanh nghiệp nêu tham vọng khoảng 6.000 trạm ô tô, 620.000 cổng sạc vào năm 2029; thời gian dự án tính từ tháng 4/2024, tuổi thọ bộ sạc 10–15 năm. Việc thay nhiên liệu hóa thạch bằng điện, hệ số phát thải thấp hơn, được kỳ vọng giúp giảm 3,5 triệu tấn CO2 mỗi năm — đây là số trong hồ sơ/công bố dự án, chưa phải sản lượng tín chỉ đã được cấp. Vingroup lưu ý quyền sở hữu tín chỉ thuộc về họ, kể cả với trạm nhượng quyền trong dự án.

VnExpress dẫn giá thị trường tự nguyện năm 2025 khoảng 4–6 USD/tín chỉ trên sàn Carbon Credits; nếu bán được trong khoảng này, Vingroup có thể thu 14–21 triệu USD. Đó là phép tính "nếu bán được", trên số 3,5 triệu tấn. Giá có thể cao hơn nếu đủ điều kiện Corsia cho hàng không quốc tế, thường quanh 20 USD; cuối năm trước, Verra cho biết VCS đủ điều kiện Corsia giai đoạn 2027–2029.

Trước đó, Selex Motors đã đăng ký thành công dự án tín chỉ xe máy điện theo Gold Standard, quy mô nhỏ hơn: bán trong 5 năm, tổng giảm phát thải dự kiến hơn 197.000 tCO2. Lại là số đăng ký/dự kiến, không tự thành tiền đã về tài khoản.

Sàn trong nước, từ cuối tháng 6, chỉ nhận ba loại

Ngày 14/8, tại Diễn đàn Carbon Việt Nam, Phó cục trưởng Biến đổi khí hậu Nguyễn Tuấn Quang (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nói sàn giao dịch carbon trong nước vận hành thí điểm từ cuối tháng 6, có hai loại hàng hóa: hạn ngạch khí nhà kính và tín chỉ carbon. Hạn ngạch chỉ giao dịch trong 92 doanh nghiệp được phân bổ; thị trường tín chỉ mở cho mọi tổ chức, doanh nghiệp có nhu cầu.

Ba loại tín chỉ được công nhận trên sàn: loại do cơ quan có thẩm quyền trong nước cấp (Bộ Công Thương, Xây dựng đã phát triển khung MRV; Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành tiêu chuẩn carbon rừng); loại theo Điều 6.2 và 6.4 của Thỏa thuận Paris, tức hợp tác song phương và phương pháp UNFCCC. Việt Nam đã ký trao đổi tín chỉ với Nhật Bản, Singapore, tới đây là Thụy Sĩ và Hàn Quốc.

Verra và Gold Standard, theo ông Quang, "có thể xem xét" để giao dịch trên sàn — tức lúc ấy chưa được mở. Dù vậy, tín chỉ theo tiêu chuẩn độc lập vẫn có thể bán ra nước ngoài theo Nghị định 112/2026. Ông Nguyễn Thành Công, Trưởng phòng Thị trường carbon, lưu ý bán cho hãng hàng không hoặc theo cơ chế song phương cần bộ xem xét, kèm tỷ lệ trần 50% hoặc 90%, vì tín chỉ bán ra nước ngoài sẽ bị trừ khỏi kết quả giảm thải của Việt Nam, ảnh hưởng cam kết quốc gia.

Ông Quang cũng nhắc: không phải cứ giảm phát thải là có tín chỉ. Dự án cần tính bổ sung, bền vững môi trường, số liệu được kiểm kê, đo lường, giám sát, báo cáo, thẩm định. Thứ trưởng Lê Công Thành nhìn nhận thị trường còn mới, thí điểm sẽ hoàn thiện chính sách và MRV.

Người dùng xe điện nên hiểu thế nào

Bạn đi xe điện không tự được chia tiền tín chỉ. Trong dự án trạm nhượng quyền, Vingroup đã nói quyền tín chỉ thuộc về họ. Gold Standard và Verra, đúng chuẩn nhiều dự án xe điện đang dùng, chưa vào sàn thí điểm trong nước; cửa bán, nếu có, đang ở thị trường nước ngoài, có ràng buộc. 3,5 triệu tấn và 14–21 triệu USD vẫn là kỳ vọng trên giấy. Thị trường carbon Việt Nam đang mở, nhưng chưa phải chỗ để biến mỗi km xe điện thành một khoản thu trong ví người mua xe.

Nguồn tham khảo

• VnExpress – 'Chỉ ba loại tín chỉ carbon được mua, bán trên sàn giao dịch'
• VnExpress – Vingroup tham gia thị trường tín chỉ carbon xe điện, trạm sạc

Số liệu đối chiếu tại thời điểm viết. Bài do Ban biên tập EVFast tổng hợp, phân tích và viết lại bằng giọng của chúng tôi.