DPPA mở lối mua điện xanh trực tiếp cho doanh nghiệp: đã có trường hợp làm hợp đồng, hộ dân chưa phải đối tượng

DPPA — mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện tái tạo và khách hàng lớn — là từ khóa doanh nghiệp xuất khẩu hay hỏi, khi đối tác nước ngoài siết điện xanh. Nó không phải cơ chế để hộ gia đình tự chọn mua điện từ một trang trại gió thay cho hóa đơn sinh hoạt.

Ngày 21/4, Báo Chính phủ thuật lại Diễn đàn "Hoàn thiện chính sách điện tái tạo và lưu trữ" do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức. Đại diện Cục Điện lực (Bộ Công Thương) nói khả năng tiếp cận điện xanh dần trở thành điều kiện để doanh nghiệp giữ đơn hàng, vào chuỗi cung ứng, thu hút đầu tư. DPPA, theo đại diện này, không chỉ là công cụ kỹ thuật ngành điện, mà là một cấu phần của chuyển dịch năng lượng. Khi ấy, đã có một trường hợp tham gia mua bán điện trực tiếp, đang hoàn thiện hợp đồng. Một trường hợp, đang làm hợp đồng — chưa phải làn sóng đã chạy.

Những nút thắt được nêu tại diễn đàn, chưa phải luật mới

TS. Nguyễn Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, lấy thực tế khu công nghiệp: xanh hóa chưa được tiếp cận như bài toán hệ thống, cần đồng bộ chính sách công nghiệp, năng lượng và hạ tầng. DPPA với nền tảng Nghị định 80/2024/NĐ-CP và 57/2025/NĐ-CP được đánh giá là bước tiến, nhưng còn điểm nghẽn.

Tại Amata, Long Đức hay mô hình khu công nghiệp sinh thái DEEP-C, doanh nghiệp đã đầu tư tái tạo, nhu cầu điện xanh lớn, song khuôn khổ "sau công tơ" vẫn hạn chế: điện tự sản tự tiêu chưa thể chia sẻ trực tiếp giữa các doanh nghiệp trong cùng khu. Ông đề xuất hoàn thiện hướng dẫn DPPA nội khu qua đường dây riêng, cho phép microgrid, chủ đầu tư khu đóng vai trò điều phối. Đây là kiến nghị tại diễn đàn, không phải quy định đã ban hành trong bài báo.

Ông Tuấn cũng nói tới blockchain, hợp đồng thông minh để mã hóa dữ liệu đo đếm, đối soát chứng chỉ năng lượng (RECs) và thanh toán — lại là đề xuất công nghệ, chưa phải hạ tầng bắt buộc.

Khi gắn DPPA với hệ thống lưu trữ (BESS), hai rào cản lớn nhất được nêu: tính khả thi tài chính và rủi ro hạ tầng. Đầu tư BESS quy mô lớn tốn vốn, cơ chế tài chính xanh chưa khai thông đầy đủ. Ông đề xuất tạo điều kiện để khu công nghiệp tiếp cận vốn này, và sớm có tiêu chuẩn kỹ thuật môi trường, gồm xử lý pin, thiết bị hết đời. Trùng lúc này, khung giá phát điện BESS 3.209,98 đồng/kWh đã có từ 11/11 — một thước đo giá, không tự giải bài vốn.

Một phân tích ông Tuấn dẫn: nếu phí dịch vụ hệ thống điện trong DPPA tính một thành phần theo sản lượng, mức phí có thể khoảng 820 đồng/kWh; nếu giá hai thành phần, tách chi phí cố định và biến đổi, có thể khoảng 500 đồng/kWh. Chênh này ảnh hưởng hiệu quả đầu tư. Lại phải ghi rõ: đây là phân tích/kiến nghị, không phải mức phí đã chốt toàn hệ thống mà bài báo công bố như quyết định.

Người dùng xe điện và doanh nghiệp vận tải đọc gì?

Hộ dân sạc xe tại nhà đi theo biểu sinh hoạt và, nếu có mái nhà, theo cơ chế bán điện dư. DPPA không đổi điều đó.

Doanh nghiệp có đội xe điện, nhà máy, trung tâm logistics, hoặc chủ trạm sạc quy mô lớn, mới nằm gần câu chuyện khách hàng điện lớn: mua điện tái tạo trực tiếp, chứng minh nguồn gốc điện xanh cho đơn hàng xuất khẩu, tính phí hệ thống, tính BESS. Đến thời điểm diễn đàn tháng 4, mới một trường hợp đang hoàn thiện hợp đồng. Các nút thắt nội khu, phí dịch vụ, vốn cho pin lưới vẫn được các chuyên gia nêu như việc phải tháo tiếp.

Tôi ghi nhận DPPA là cửa đã mở về mặt chính sách, và còn hẹp về thực thi. Ai bán cho bạn khẩu hiệu "doanh nghiệp đã mua điện xanh tự do", hãy hỏi: hợp đồng DPPA đã ký chưa, qua đường dây riêng hay qua lưới, phí hệ thống tính thế nào, và chứng chỉ năng lượng đối soát ra sao. Câu trả lời tử tế sẽ dài hơn hai chữ "đã có cơ chế".

Nguồn tham khảo

• Báo Chính phủ – Cơ chế mua bán điện trực tiếp: Mở lối cho doanh nghiệp dùng điện xanh

Số liệu đối chiếu tại thời điểm viết. Bài do Ban biên tập EVFast tổng hợp, phân tích và viết lại bằng giọng của chúng tôi.