Điện mặt trời mái nhà được bán dư tối đa 50%: hữu ích cho nhà có ô tô điện, nhưng phải tự tiêu trước đã
Nghị định 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6 nâng tỷ lệ điện dư mái nhà được bán từ 20% lên tối đa 50% sản lượng phát tại đầu ra inverter, theo cường độ bức xạ. Đến hết 31/12/2030, hai bên có thể thỏa thuận cao hơn 50% nếu lưới tiếp nhận được và vận hành an toàn. Giá mua là giá điện năng thị trường bình quân năm trước, có trần theo khung giá điện mặt trời mặt đất.
Trong bài này
Nhiều nhà lắp pin mặt trời rồi mua ô tô điện, với hy vọng "đi không mất tiền điện". Thực tế vẫn là bài toán tự sản, tự tiêu: ban ngày xe có thể đang ở cơ quan, nắng thì nhà trống, tối về mới cắm sạc. Nghị định 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6 đáng đọc vì nó nới phần điện dư được bán, không phải vì nó biến mọi mái nhà thành trạm xăng điện miễn phí.
Báo Chính phủ tóm tắt: nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 57/2025/NĐ-CP (mua bán điện trực tiếp) và Nghị định 58/2025/NĐ-CP (chi tiết Luật Điện lực về năng lượng tái tạo). Điểm nổi bật với mái nhà là sửa Điều 14 về mua bán điện dư.
Ai được bán điện dư, bán bao nhiêu
Nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu được bán điện dư theo nghị định này gồm: hộ gia đình nhà ở riêng lẻ; nguồn đấu nối lưới quốc gia ở cấp hạ áp; nguồn ở miền núi, biên giới, hải đảo có lưới nhưng chưa liên kết hệ thống quốc gia; nguồn tại công trình là tài sản công (phải thêm các quy định về tài sản công); và nguồn khác đấu nối lưới quốc gia, thuộc quy mô trong quy hoạch điện, kế hoạch thực hiện quy hoạch, hoặc phương án cấp điện trong quy hoạch tỉnh.
Sản lượng điện dư gồm điện từ mái nhà và điện từ hệ thống lưu trữ được tích từ chính nguồn mái nhà (nếu có), xác định tại đầu ra inverter. Hai bên thỏa thuận sản lượng mua bán, nhưng không vượt quá 50% sản lượng phát tại đầu ra theo cường độ bức xạ. Tỷ lệ cũ trong Nghị định 58/2025/NĐ-CP là 20%. Đây là thay đổi then chốt: cửa bán dư rộng hơn, vẫn không phải bán toàn bộ.
Từ ngày nghị định có hiệu lực đến hết 31/12/2030, hai bên được thỏa thuận tỷ lệ cao hơn 50% nếu lưới khu vực đấu nối bảo đảm khả năng tiếp nhận, việc mua bán đáp ứng vận hành an toàn và phương thức vận hành hệ thống điện. Ở miền núi, biên giới, hải đảo chưa được cấp điện từ hệ thống quốc gia, không giới hạn sản lượng dư; thanh toán toàn bộ điện phát lên lưới của bên mua, đo tại công tơ. Khi khu vực đó được cấp điện từ hệ thống quốc gia, trở lại quy định chung tùy thời điểm áp dụng.
Giá mua và giấy phép, đừng ước giá như giá sinh hoạt
Giá mua bán điện dư là giá điện năng thị trường điện bình quân năm trước liền kề, do đơn vị điều hành giao dịch thị trường điện công bố, tính bằng đồng/kWh. Nếu giá đó cao hơn mức tối đa khung giá phát điện loại hình điện mặt trời mặt đất không có pin lưu trữ, theo miền áp dụng, thì giá mua dư bằng mức tối đa đó (chưa gồm VAT). Nói ngắn: giá bán dư bám giá thị trường năm trước, có trần, không phải bạn tự lấy giá bậc cao trong hóa đơn sinh hoạt để nhân.
Tổ chức, cá nhân bán điện dư phải làm thủ tục cấp giấy phép hoạt động điện lực, trừ trường hợp được miễn theo quy định. Bài báo không liệt kê chi tiết nhóm miễn, nên trước khi lắp để bán, hãy hỏi điện lực địa phương, đừng chỉ nhớ "được bán 50%".
Nhà có ô tô điện nên xếp thứ tự thế nào
Thứ nhất, tự tiêu vẫn là phần có lời nhất: điện mái nhà thay điện mua vào, nhất là khi sạc xe ban ngày (làm việc tại nhà, wallbox hẹn giờ, hoặc pin lưu trữ gia đình nạp nắng – xả tối). Thứ hai, phần dư mới tính đến bán, trong hạn mức 50% (hoặc cao hơn đến hết 2030 nếu lưới cho phép). Thứ ba, sạc đêm khi không có nắng vẫn đi theo biểu 5 bậc.
Nghị định không nêu một mức hoàn vốn cho hộ gắn cả pin mặt trời lẫn ô tô điện, nên tôi không bịa số năm hoàn vốn. Nó cũng không thay khung giá BESS phát điện hay DPPA cho khách lớn. Với hộ riêng lẻ, 50% là cửa rộng hơn 20%. Xe điện chỉ "gần như đi bằng nắng" khi bạn sắp xếp được giờ sạc trùng lúc mái nhà đang phát, hoặc có lưu trữ. Không sắp được, bạn vẫn mua điện lưới, và bán được một phần dư — đúng như nghị định viết, không hơn.
Nguồn tham khảo
Số liệu đối chiếu tại thời điểm viết. Bài do Ban biên tập EVFast tổng hợp, phân tích và viết lại bằng giọng của chúng tôi.
